Er is een artikel in omloop dat je als fysiotherapeut moet lezen. Niet omdat het je blij maakt. Maar omdat het zo verdomd precies beschrijft wat er gaande is. De titel alleen al is een vingerwijzing: "De kettingen van de gekwelde mensheid zijn van kanselarijpapier" — Franz Kafka. Je vindt het artikel hier: Over asymmetrie, machtsverhoudingen en natuurlijk centen

Kanselarijpapier. Beleidsnota's. Kwaliteitskaders. Verantwoordingsdocumenten. Rapporten die rapporten aanbevelen. Programma's die programma's financieren. En ergens helemaal onderaan in die stapel: de fysiotherapeut, met zijn of haar patiënt, die probeert te doen waar het allemaal om begon.

Het programma dat nooit stopt

Neem een willekeurig zorgprogramma. Gefinancierd. Uitgerold. Geëvalueerd of liever: niet geëvalueerd. Want wanneer beslis je dat een programma niet werkt? Wanneer trek je de stekker eruit?

Het eerlijke antwoord: nooit.

Want er zijn altijd successen te benoemen in een tussenrapportage. En het geld? Dat verdwijnt in een systeem zonder bodem en zonder rekening. Geen transparantie. Geen verantwoording naar de werkvloer. Geen moment waarop iemand zegt: dit werkt niet, we stoppen.

Een handjevol mensen geholpen is immers altijd genoeg reden om door te gaan. Dat zo'n programma daarin niet uniek is, doet er niet toe. Het programma loopt door, de budgetten worden verdeeld, en de praktijk op de hoek van de straat krijgt er weer een formulier bij.

De beroepsvereniging die haar leden vergat

En dan het KNGF, de beroepsvereniging voor Fysiotherapeuten. In 1889 opgericht door drie heilgymnasten waarvan een van de drie hoofddoelen was. Behartigen van de belangen om hun economische en professionele positie te versterken (naast ontwikkeling door opleiding en bescherming van het beroep en haar kwaliteit). Vooral in de jaren 60-70 van de vorige eeuw was belangenbehartiging erg sterk. Zo onstond langzamerhand het beroep van de fysiotherapeut. Juist opgericht vanuit het veld om een vuist te maken namens de mensen die dag in dag uit patiënten behandelen.

Wat zien we nu?

Een organisatie die steeds meer in de overheidsstand staat. Die volgt in plaats van leidt. Die bij bestuurs- en bureauvacatures stelselmatig voorrang geeft aan mensen met een bestuurskundige, bedrijfskundige achtergrond en/of gezondheidswetenschappers. Sterker nog juist geen mensen werft die direct bij of rondom de fysiotherapie staan. Dat blijkt bij navraag echt een bewuste bestuurlijke keuze. De eerstelijns praktijk als kennisbron is afgeschreven. Alsof je een voetbalclub bestuurt zonder ooit een bal te hebben aangeraakt. Overigens als dat wel eens gebeurt, is de chaos niet te overzien. 

Kritische leden, zij met kennis van zowel de praktijk als het bestuur, met passie voor het vak worden niet gehoord. Sterker nog: worden afgewezen, zoals de Duitsers zo mooi kunnen zeggen: 'Kaltgestellt!'. En dat terwijl de hoogste vertegenwoordiging binnen een vereniging de leden zijn. Maar die leden worden slecht gehoord, zelden gevolgd en bij voorkeur op afstand gehouden. Oke we doen wel een rondgang, we doen wel aan 'modern verenigen' en we komen gezellig naar jullie toe, maar dat is allemaal schone schijn, windowdressing. 

Het (logische) resultaat? Een vereniging die meer lijkt op een uitvoeringsorgaan van de overheid en zorgverzekeraars dan op een vuist voor de fysiotherapeut.

De cijfers liegen niet

Een grote uitstroom van jonge gedemotiveerde fysiotherapeuten, na een heel kort dienstverband. Een ledenaantal dat richting de halvering gaat. Zijn dat geen waarschuwingstekens? Of moet het eerst volledig vastlopen voordat iemand de vraag durft te stellen: wat zijn we eigenlijk aan het doen en vooral voor wie?

Geen toegang meer

Want intussen is er iets fundamenteels aan het verschuiven. Een toenemend aantal mensen dat fysiotherapie goed zou kunnen gebruiken, heeft er geen toegang meer toe. Niet omdat de zorgverlening te duur is. Niet vanwege eventuele fraude (waar maar steeds niets op grote schaal van blijkt). Maar omdat het systeem zélf met zijn beleidsbepalers, zijn financierders, zijn eindeloze verantwoordingslogica de toegang afsluit voor degenen die het het hardst nodig hebben.

En wie zijn dat? De meest kwetsbaren. Zoals altijd.

Het kwaliteitskader: wetenschap met doorzettingsmacht

En dan is er nog de kroon op het werk van die eindeloze verantwoordingslogica: het kwaliteitskader. Op zichzelf klinkt het neutraal, zelfs geruststellend. Kwaliteit. Wie kan daar nu op tegen zijn? Maar wat als zo'n kwaliteitskader inhoudelijk en wetenschappelijk uiterst wankel is? Wat als de onderbouwing ondeugdelijk is, de aannames niet kloppen en vakinhoudelijke bezwaren worden genegeerd?

Dan gebruiken de instanties doorzettingsmacht.

Niet overtuigen. Niet het debat aangaan. Niet de wetenschap laten spreken. Gewoon: opleggen. Met gezag. Met het gewicht van instituties die zichzelf buiten de discussie hebben geplaatst. Doorzetting gebruiken om het allemaal weer eens te zijn met elkaar. Dat lijkt me toch een heel fijn fundament voor succesvolle implementatie. Over passende zorg gesproken.

En ja, het klinkt zo eng als het is. Een kwaliteitskader dat niet gedragen wordt door de beroepsgroep fysiotherapie, dat wetenschappelijk betwistbaar is, maar dat toch onder dwang wordt ingevoerd omdat de partijen die er belang bij hebben de macht hebben om het door te drukken. Zo werkt het systeem. Zo wordt de fysiotherapeut allang niet meer beschermd door zijn beroepsvereniging, maar door diezelfde vereniging meegesleurd in een verhaal dat niet het zijne is.

Revolutie op papier, of in beweging komen?

Vroeger had je revolutie. Nu zijn we weer bijna zover. En ook nu weer van onderaf. De vraag is niet óf het systeem omver moet. De vraag is wie dat gaat doen en hoe.

Een beroepsvereniging staat voor een cruciale keuze: ben je mede-veroorzaker en ondersteuner van een falend systeem of ben je onderdeel van de oplossing? Dat is geen retorische vraag. Het is een bestuurlijke keuze met concrete consequenties.

Want als het KNGF blijft opereren als verlengstuk van de overheid en de zorgverzekeraar, dan is de relevantie ervan een kwestie van tijd. Niet als dreiging, maar als logisch gevolg.

Verandering van onderaf betekent: leden die zich organiseren. Praktijkhouders die hun stem laten horen. Beroepsgroepen die elkaar opzoeken. En een heldere, publieke rekening presenteren aan de partijen die nooit verantwoording afleggen, maar die rekeningen altijd bij anderen neerleggen.

Kafka had gelijk. En dat is geen compliment.

De kettingen zijn van papier zo eindigt het artikel dat mij inspireerde. Maar ze snijden wel. In je omzet. In je energie. In je vermogen om goede zorg te leveren. De vraag is niet of je ze voelt. De vraag is wanneer je besluit ze door te knippen.

Lees het artikel dat deze blog inspireerde hier

Ik ben benieuwd hoe jullie dit zien? Herken je dit in jouw praktijk, jouw beroepsvereniging en/of jouw dagelijkse werk?